TÜRK NEONATOLOJİ DERNEĞİ “COVID-19 ENFEKSİYONU VEYA ŞÜPHESİ OLAN YENİDOĞAN
BEBEKLERE NEONATAL VE PERİNATAL DÖNEMDE YAKLAŞIM ÖNERİLERİ”

Yenidoğanlar; bağışıklık sistemlerinin immatür olması, kanıtlanmamış olsa da maternal vertikal geçiş
olasılığı, vajinal doğumlarda gaita ve idrar aracılığı ile perinatal temas olasılığı ve asemptomatik enfekte anne
ile doğumdan sonra yakın temas nedeniyle yüksek risk grubundadır. Bu nedenle perinatal ve neonatal
dönemde ilgili branşlarla iş birliği sağlanarak şüpheli ve kesin vakalara uygun bir yaklaşımda bulunulmalıdır.

BULAŞ YOLU

• Damlacık yolu ve temas ile olur.
• Fekal-oral bulaşı gösteren çalışmalar da vardır.

İNKÜBASYON PERİYODU

• Ortalama: 3-7 gün (min-maks:1-14 gün)

KLİNİK

• Özgül değil
• Vital bulgular: Isı instabilitesi, takipne, taşikardi
• Solunum sistemi: Solunum sıkıntısı, hırıltı, burun kanadı solunumu, apne, öksürük
• Gastrointestinal sistem: Kusma, ishal, batın distansiyonu
• Letarji

ÖRNEK ALINMASI

• Çoklu yerlerden örnek alınması tercih edilmeli ve PCR çalışılmalıdır.
• Kuvvetle şüpheli vakalarda test sonucu negatif gelse bile 24 saat arayla tekrar örnek gönderilmesi
düşünülmelidir.
• Örnek alınabilecek yerler
o Üst hava yolu (nazofarinks-orofarinks sürüntü/aspirat)
o Alt hava yolu (balgam, endotrakeal aspirasyon, bronkoalveoler lavaj)

HIZLI TEST İLE TARAMA: LABORATUVAR

• Tam kan sayımı: Normal, lökopeni, lenfopeni, hafif trombositopeni olabilir.
• Biyokimya: CK, ALT, AST, ALP, LDH artışı olabilir.

GÖRÜNTÜLEME

• Ön arka akciğer grafisi: Pnömoni bulguları
• Batın grafisi: İleus bulguları

VAKA TANIMLARI

• Şüpheli COVID-19
o Doğumdan 14 gün önce ve postnatal 28 günlük dönemde COVID-19 ile enfeksiyon öyküsü
olan anneden doğan bebek ya da
o Ailede, bebeğe bakım verenlerde, ziyaretçilerde, bebeğe bakan hastane personelinde COVID19 enfeksiyonu varsa yenidoğan bebek semptom varlığından bağımsız olarak şüpheli vakadır.
• Kesin COVID-19
o Solunum yolu veya kan örneğinde COVID-19 PCR pozitifliği varsa kesin vakadır.

YAKLAŞIM

PERİNATAL DÖNEM VE DOĞUM

o Anne şüpheli veya kesin enfekte ise;
o Kadın doğum uzmanı ve neonatolog/pediatrist işbirliğiyle önceden yeri ve zamanı
planlanacak şekilde;
§ Doğum izolasyon şartlarını sağlayan bir odada (mümkünse negatif basınçlı)
gerçekleştirilmelidir.
§ Koruyucu ekipmanlar (bone, gözlük, eldiven, N95 maske) kullanılmalıdır. Kişisel
koruyucu ekipmanlar giyilirken ve çıkartılırken belirtilen kurallara uyulur (Şekil 1).
§ Perinatal geçişi azaltmak için kordun geç klemplenmemesi önerilir.
§ Anne-bebek teması olmaksızın mümkün olan en az sayıda sağlık personeli ile doğum
gerçekleştirilmelidir.
§ Perinatal geçişi ekarte etmek için nazofaringeal, boğaz veya gaita örneğinde
moleküler testin (PCR) yaşamın ilk 24 saatinde alınması, bu testin 24 saat sonra
tekrarlanması önerilir.
§ Anneden bebeğe vertikal geçiş henüz bildirilmemiştir. Vajinal doğumlar sırasında
bebeğin, annenin idrar ve gaitasının teması ile ve semptomatik annenin solunum
yolu sekresyonlarına maruziyeti ile bulaş olabilir. Doğum sonrası bebeğin genel
durumu uygunsa yıkanması düşünülebilir.
§ Bebeğin genel durumu iyi olsa bile, diğer bebeklerden ayrı bir alanda takip edilmelidir
ve mümkünse bebek şüpheli/kesin vakalar için ayrılmış olan transport küvözü ile
doğumhane içindeki izolasyon odasına taşınmalıdır.
§ Bebek daha önceden belirlenmiş ekip tarafından izolasyon odasına alınarak NRP
basamakları uygulanmalı ve “Şüpheli veya Kesinleşmiş COVID-19 Enfeksiyonunda
Perinatal ve Neonatal Yaklaşım Şeması” (Şekil-2) izlenmelidir.
§ Bebek radyant ısıtıcı altında değerlendirilir ve stabilize edilerek hızlıca küvöze alınır.
§ Yoğun Bakım Ünitesine yatması gereken bebeklerin transportu şüpheli/kesin
vakalar için ayrılmış transport küvözü ile sağlanmalıdır.
§ Transportu sağlayan ve bakım veren personel standart önlemlere ek olarak temas ve
damlacık izolasyonu önlemleri almalıdır.
§ Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesine yatırılması gereken bebekler tek kişilik izolasyon
odasına alınmalıdır.
§ CPAP, HFNC veya mekanik ventilatörde izlenen hastalarda standart önlemlere ek
olarak temas ve havayolu ile bulaşa yönelik önlemler alınmalıdır.
§ Mekanik ventilatörlerin hava çıkışına (eksalasyon hattına) bakteri/virüs filtresi
takılmalıdır.
§ Kapalı rezervuarlı ambular kullanılmalı ve bakteri/virüs filtresi de bu sisteme
eklenmelidir.

• NEONATAL TRANSPORT

o Doğumhanede ve hastane içi transportlarda (BT, MR, vb) şüpheli/kesin olgular için ayrı bir
transport küvözü kullanılmalıdır.
o Dış merkeze transport gerektiği durumlarda, ayrı bir ambulans sağlanmalı ve transfer sonrası
ambulans dezenfekte edilmelidir.
o Transportta yer alan tüm personel koruyucu ekipman kullanmalıdır.
o Hastane içi transferde kullanılan transport küvözü ile kullanılan tıbbi cihazlar, koruyucu
ekipmanlar giyinmiş ve eğitimli temizlik personeli tarafından hastane enfeksiyon kontrol
komitesi tarafından belirlenen temizlik prosedürü doğrultusunda, özel olarak ayrılmış farklı
bir alanda temizlenir.
o Temizlik sonrası atık maddeler çift torbalı tıbbi atık çöp kovasına atılır.

YENİDOĞAN YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİNDE

• Şüpheli vakanın yatış işlemlerini ve bakımını önceden belirlenmiş ekip (sorumlu hekim ve hemşire)
koordineli olarak yapmalıdır.
• Bebek mümkünse daha önceden tüm tıbbi donanımı hazırlanmış olan izolasyon odasına alınır.
İzolasyon odaları doluysa yoğun bakım odalarından birisi COVID-19 tanılı hastaların kohortu için
kullanılabilir.
• Bebeğin bakımını üstlenecek ekip kişisel koruyucu izolasyon önlemlerine uygun olarak çalışmalıdır.
• Olası vakalara standart, temas ve damlacık izolasyonu uygulanmalıdır. Virüsün atılım ve bulaştırıcılık
süresi bilinmediği için, hastanın sağlık kuruluşunda bulunduğu süre boyunca izolasyon önlemlerine
devam edilmelidir.
• Hastanın numuneleri önceden eğitim almış ve ünitelerce belirlenmiş kişiler tarafından alınır.
• Numune uygun şartlarda alınarak buzdolabında (2-80
C arası) muhafaza edilmeli ve hızlıca ilgili
laboratuvara ulaştırılmalıdır.
• Numune alan kişiler (aspirasyon, bronkoskopi ve bronkoskopik işlemler, entübasyon, solunum yolu
numunesi)tek kullanımlık su geçirmez önlük, N95 maske, gözlük/göz koruyucu, eldiven kullanmalıdır.
Eldiven öncesi ve sonrası mutlaka el hijyeni sağlanmalıdır. Tulum, bone, ayak koruyucu hasta bazında
karar alınarak, özellikle hastanın vücut sıvı ve sekresyonları ile yoğun bir şekilde temasın olabileceği
durumlarda kullanılabilir.
• Numunelerin doğru etiketlendiğinden, istem formlarının doğru bir şekilde doldurulduğundan ve
klinik bilgilerin sağlandığından emin olunmalıdır.
• Şüpheli vaka bildirimi için hastane sürveyans hemşiresi ile iletişime geçilerek İl Sağlık Müdürlüğüne
bildirimi sağlanmalıdır.

• Kullanılacak tıbbi malzemeler hastaya özel olmalı, oda dışına çıkarılmamalı ve hastalar arasında ortak
malzeme kullanımına izin verilmemelidir.
• Hasta için kullanılan portatif x-ray, EKO, USG vb. tıbbi cihazlar, hasta transferi sırasında kullanılan
transport küvözü ünitenin enfeksiyon kontrol direktifleri doğrultusunda belirlenen kurallara göre
temizlenir ve dezenfekte edilir.
• Kullanılmış kişisel koruyucu ekipmanların atılması amacıyla hasta odası girişinde ve içinde iki ayrı çift
torbalı tıbbi atık kovası bulundurulmalıdır. Hasta gaitası ile virüs bulaşının daha uzun devam ettiği
bilinmelidir.
• Hasta odasına girişler sınırlandırılmalıdır. Sadece hastanın bakımından sorumlu olan ve girişi gerekli
personelin odaya girmesine izin verilmeli ve koruyucu ekipmanlar kapı girişinde hazır
bulundurulmalıdır.
• Muayene, tedavi ve kişisel bakım yapan kişiler; eldiven, izolasyon önlüğü, gözlük/yüz koruyucu ve
tıbbi maske kullanmalıdır.
• Kişisel koruyucu ekipmanlar giyilirken ve çıkartılırken kurallara uygun bir şekilde sırasıyla giymeye
(önlük, maske, gözlük, yüz koruyucusu ve eldiven) ve çıkarmaya (eldiven, gözlük, yüz koruyucu,
önlük, maske) dikkat edilmelidir (Şekil 1) .
• Özellikle maskenin hasta odasından çıktıktan sonra en son çıkartılması ve sonrasında mutlaka el
hijyeninin sağlanmasına dikkat edilmelidir.
• Aerosolizasyona neden olabilecek işlemler sırasında; hasta odasında mutlak ihtiyaç duyulan sağlık
personeli dışında kimse olmamasına özen gösterilip, işlem sırasında kapının kapalı olması sağlanmalı
ve işlem sonrasında da bir süre, giriş-çıkış yapılmadan kapı kapalı tutulmalıdır.
• Non-invaziv/invaziv solunum desteği tedavisi altında olan hastalarda olunum izolasyon önlemlerine
uyulmalı ve cerrahi maske yerine N95 maske kullanılmalıdır.
• Numune alınan ve yatırılan olgularda T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından bildirilen Vaka Takip Algoritması
(Şekil-3) takip edilmelidir.

TEDAVİ

• Multidisipliner Yaklaşım Ekibi
o Kadın-doğum, Yenidoğan, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Çocuk Enfeksiyon ve Radyoloji
uzmanları, ebe, hemşire, diğer yardımcı sağlık personeli
• Destek Tedavi
o Oksijen tedavisi
o Sıvı-elektrolit tedavisi
o Gerekiyorsa total parenteral nutrisyon desteği
o Gerekiyorsa ileri hava yolu uygulanması ve mekanik ventilasyon desteği (ekshalasyon filtresi
ile invaziv/noninvaziv)
o Ciddi ARDS varlığında
§ Yüksek doz pulmoner surfaktan
§ iNO
§ HFO
§ CRRT (Renal replasman tedavisi)
§ ECMO
• Diğer Tedaviler

o Etkili bir antikoronavirüs tedavisi henüz yoktur.
o İkincil bakteriyel enfeksiyon kanıtı varlığında ünitenin tedavi protokolleri doğrultusunda
antibiyotik kullanılmalı ve gereksiz geniş spektrumlu antibiyotik kullanımından kaçınılmalıdır.

ANNE SÜTÜ

Şüpheli veya kesin COVID-19 olan gebenin bebeğinde anne sütü kullanımı ile ilgili çelişkili öneriler
mevcuttur.
• Anne sütünün sağılması ve transportu sırasında kontamine olma olasılığı da göz önünde
bulundurulmalıdır.
• Anne sütü analizi yapılabilen merkezlerde anne sütünden COVID-19 PCR çalışılıp PCR negatif olan
bebekler anne sütü ile beslenebilir.
• WHO ve CDC korunma önlemleri alındıktan sonra annenin bebeğini emzirebileceğini veya bebeğe
sağılmış süt verilebileceğini bildirmektedir.
• Doğrulanmış veya olası COVID-19 enfeksiyonu olan annelerin süt sağması gerektiği durumlarda,
anneye özel süt sağma ekipmanı temin edilmelidir. Ekipmanlar hastane enfeksiyon kontrol komitesi
tarafından belirlenen temizlik prosedürü doğrultusunda, özel olarak ayrılmış farklı bir alanda
temizlenmelidir.
• Anne sütü verilmesi konusunda kanıt değeri yüksek makaleler yayınlanıncaya kadar şüpheli veya
kesin COVID-19 olan gebenin bebeğinde anne sütü verilmemesi önerisi daha güvenlidir.

İZOLASYON

o Doğum odası mümkünse negatif basınçlı ve koruyucu ekipman içeren nitelikte olmalıdır.
o Bu bebeklerin canlandırması mümkünse annenin bulunduğu odanın dışında özel olarak
ayrılmış alanda yapılmalıdır.
o Şüpheli asemptomatik bebekler diğer bebeklerden ayrı negatif basınçlı izole bir odada
izlenmeli ve sağlık personeli buna uygun korunma önlemlerini almalıdır.
o Yenidoğanın enfeksiyon durumu netleşene dek ziyaret kabul edilmemelidir.
o Şüpheli ve kesin olgular küvözde izlenmeli, açık yataktan kaçınılmalıdır.
o Termometre, steteskop gibi tanı ve tedavi araçları her hastaya özelleştirilmelidir.
o Havayolu işlemleri
§ Şüpheli ve kesin vakalarda aeresol yayılımını sağlayacak her türlü havayolu işlemi
(entübasyon, NIV, CPR, bronkoskopi vb.) için hava izolasyonu sağlanmalı, tıbbi
maske sıkıca bağlanmalı, gözlük gibi ekipmanla koruma sağlanmalı, önlük ve eldiven
ile sıvı teması önlenmeli, işlemler iyi havalandırılan odalarda yapılmalı ve odadaki kişi
sayısı asgariye indirilmelidir

DEZENFEKSİYON

o Bebeğin oluşturduğu tıbbi atıklar çift tabakalı tıbbi atık poşetlerine konularak, ağzı kapatılan
poşetler en az 10 dakika klorlu solüsyonlarda bekletilmelidir.
o Tek kullanımlık malzemeler atılmadan önce yatak başında klorlu solüsyonlarda 10 dakikadan
fazla sürede bekletilmelidir.
o Hastanın çöp kovalarından toplanan ve dezenfeksiyon işlemleri uygulanan tıbbi atık
poşetleri, daha sonra hastanenin rutin atık sistemine atılabilir.
o Son olarak izole hasta odaları boşaltıldıktan sonra hidrojen peroksitle atomizasyon veya klor
içeren solüsyon spreylerle dezenfekte edilmelidir.

TABURCULUK KRİTERLERİ

• Bebek asemptomatikse ve şüpheli annenin testi negatif gelirse anne yanına verilebilir.
• Asemptomatik enfeksiyonda;
o 24 saat ara ile 2 kez gönderilen üst hava yolu örneklerinin ikisinde de PCR negatif gelirse;
• Hafif semptomatik enfeksiyon
o Üç günden uzun süredir ateşi olmayan, şikayetleri düzelen ve 24 saat ara ile 2 kez gönderilen
üst hava yolu örneklerinin ikisinde de PCR negatif gelirse;
• Ciddi semptomatik enfeksiyon
o Akciğer grafisinde inflamasyon bulguları kaybolmuş, üç günden uzun süredir ateşi olmayan,
şikayetleri düzelen ve 24 saat ara ile 2 kez gönderilen üst hava yolu örneklerinin ikisinde de
PCR negatif gelirse;
• Bebek evde en az 2 hafta karantina uygulanacak şekilde taburcu edilebilir. Taburcu edildiğinde
temassız bakıcı olmadığı durumlarda bireysel karar ile taburculuk ertelenebilir.
• Bebeğin taburculuğu başka nedenlerle uzayacak olursa anne aşağıdaki CDC önerileri gerçekleşene
kadar ziyarete alınmaz.
o Antipiretik almaksızın ateşin gerilemesi
o Hastalık belirtilerinin iyileşmesi
o 24 saat arayla alınmış en az iki PCR negatifliği

EX OLAN VAKALAR
• Ex olan vakalarda, koruyucu ekipmanlar giyinmiş hemşire tarafından, hastanın katater vb. diğer
invaziv malzemeleri dikkatli bir şekilde çıkartılır. Hastanın ağız, burun, kulaklar, anüs ve trakeotomi
gibi tüm açıklıkları veya yaraları, klor içeren solüsyonlu tamponlar (pamuk veya gazlı bez) kullanarak
kapatılır. Ex olan bebek dezenfektanla ıslatılmış çift katmanlı alezler ile sarılarak sızdırmaz bir ceset
torbası ile morga gönderilir.
Sağlık Personeli İçin Genel Önlemler
• Mümkünse bütün personelin forma giyiminin sağlanması
• Hastane formalarının veya iş kıyafetlerinin her seferinde en az 60 derecede normal deterjan ile
yıkanması, çalışma formalarıyla iş yerinden çıkılmaması
• Bilhassa özellikli maskelerin kullanımını engelleyen uzunluktaki sakalların kesilmesi, yüzde piercing
vb. gibi maske kullanımını engelleyici şeylerin kullanılmaması
• Hastaneye giderken saat, yüzük vb. gibi yıkanma sırasında engel olan şeylerin takılmaması
• Tırnakların kısa tutulması, uzun saçı olanın saçını bağlaması
• Hastane ayakkabılarının ayrılıp, eve girmeden önce çıkarılması veya hastanede bırakılması

• Hastaneden çıkmadan önce ellerin dirseklere kadar yıkanması ve yüzün yıkanması
• Cep telefonlarının hastaneden çıkarken dezenfektanla ya da ılık sabunlu su ile silinmesi
• Steteskobun boyna asılmaması ve steteskobun aralıklarla silinmesi
Hastane içerisinde üniteler arası tıbbi ve tıbbi olmayan cihaz, malzeme vb. eşyaların hayati olmadığı sürece
ortak kullanımının olmaması, ayrıca personel geçişlerinin mümkün olduğunca en aza indirilmesi uygun
olacaktır.

NOT: BU ÖNERİLER MEVCUT KAYNAK VE VERİLERE GÖRE HAZIRLANMIŞ OLUP, KANIT DEĞERİ YÜKSEK
OLMAYAN ÖNERİLERDİR. YENİDOĞAN ALANINDA YAYIN SAYISI ARTIP, KONU İLE İLGİLİ YENİ ÖNERİLER
OLDUKÇA, TND COVID-19 ÖNERİLERİ DE GÜNCELLENECEKTİR.

Şekil 1

Şekil 2

Şekil 3

KAYNAKLAR
1. Zhu H, Wang L, Fang C, et al. Clinical analysis of 10 neonates born to mothers with 2019-nCoV
pneumonia. Transl Pediatr 2020; 9(1):51-60.
2. Wang L, Shi Y, Xiao T, et al. Chinese expert consensus on the perinatal and neonatal management
for the prevention and control of the 2019 novel coronavirus infection (First edition). Ann Transl
Med 2020;8 (3):47.
3. Chen Y, Peng H, Wang L, et al. Infants Born to Mothers With a New Coronavirus (COVID-19). Front
Pediatr 16 March 2020.
4. Wang J, Qi H, Bao L, et al. A contingency plan for the management of the 2019 novel coronavirus
outbreak in neonatal intensive care units. Lancet Child Adolesc Health 2020; 4(4): 258-259.
5. T.C Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Müdürlüğü, COVID-19 (SARS-CoV2 ENFEKSİYONU) Rehberi Sağlık
Personeline Yönelik Eğitim Sunumu Rehber 11 Mart 2020 Versiyonu